В Сочи состоялся очередной саммит Путина, Эрдогана и Роухани

ABD F35C’leri ve B52’leri S400 için hazırlıyor.

Soçide Suriyanın gələcək taleyi və xüsusilə də İdlib bölgəsi konuşuldu

Soçi sonrası

Kemal-i dikkat: Memâlik-i Turan Neresiymiş bir bakalım

Gündem 19 Ocak 2019
85

Turan ilinin neresi olduğuna dair detaylı bilgilerin yer aldığı bu belge Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi’nden. Memâlik-i Turan elçisini ve memleketini anlatmak amacıyla kaleme alınmış olan bu belge bize önemli bilgiler sunuyor. Siyasî Turancılık ile ilgili olmasa dahi tarihte bir Memâlik-i Turan (Turan ili) olduğunu göstermesi bakımından önemli bir örnek…

Memâlik-i Turan ki, Tataristan ve Türkistan ve Özbekistan ve Moğolistan dahi derler el-haletü hazihî birkaç hükûmeti müştemil olub vech-i tesmiyeleri aferidûn şâh-ı pişdâdının oğlu Tur bir müddet mutasarrıf olduğu cihetle Turan tesmiye etmişler ve bir sûretle ol tarafın ahâlisi Türk ibn-i Yafez bin Nuh peygamber aleyhisselâmın evlâdından oldukları hasebiyle Türkistan ta῾bîr etmişler ve ta´ife-i Türk ol tarafdan bu tarafa neşr olmuşdur ve müddet-i medîd Tatar Han Cengiz vesâir hanân-ı Cengiziye bi’l-istikbâl hükümrân olduklarından Tataristan ile şöhret bulmuşdur ve Acem mukâbili hâlâ ol tarafda hükümrân olan tavâ´if-i Özbekiye’ye nisbeten Özbekistan ve lisân-ı Hind ve Efrencde Moğolistan tesmiye eylemişlerdir. Hülâsa ta῾birât-ı mezkûrenin her biri mutasarrıfîn-i kaviyye sebebiyle müsemmâ olmuşdur. Memâlik-i Turan’ın hudûdu şarken Memâlik-i Çin ve cenûben Tibet ve Hindistan ve İran ve garben Sahrâ-yı Kebir-i Deşt-i Kıpçak ve Bahr-ı Hazer ve şimâlen yine Deşt-i Kıpçak olub el-yevm altı hükûmet ve eyâlete münkasımdır ki; Harezm ve Maveraünnehr ve Fergana ve Kaşgar ve Kuhistan ve Bedehşandır işbu altı kıt῾a memâliki yegân yegân ta῾rife mahal olmadığından maksûd-ı aslî olan Memleket-i Kazgan ki lisân-ı Türk’de Andican ve Andigan dahi derler hududu taraf-ı şarkdan Eyâlet-i Kaşgar ve semt-i cenûbda Kuhistan ve Maverâünnehr ki Memleket-i Buhara demekdir ve cânib-i garbde Sahrayı Kebir Tataristan ki Deşt-i Kıpçak dahi derler ve taraf-ı şimâlde yine Sahra-yı Kebir olub on iki şehr-i muazzam ve kasabât ve kurâ-yı müte῾addideyi müştemil olub onlardan biri şehr-i Türkistan ki mahall-i ikâmet-i sultanü’l-arifîn Hoca Ahmed Yesevî ve merkad-i münevvereleri dahi ol şehirdedir ve diğer Taşkend ki Şaş u Câc dahi derler tahtgâh-ı Efrasyab ibn-i Peşeng ibn-i Tur ibn-i Aferidundur ve biri yüz üç seneden beri bina olunan altmış bin nüfûsu müştemil şehr-i Hokand ki el-yevm makarr-ı hükûmet-i han memleket-i mezkûredir vesâir şehirler ve kasabât ve kurâlarıyla sekenesi üç milyon nüfûsa bâliğ olub çadır ile konar göçer taife-i Kazak iki yüz bin ve tâ´ifei Kırgız ve Karakalpak ve Ablat şehr-i vâhîye iki yüz bin hane teba῾ası olub cümlesi Sünnî ve Hanefiyyü’l-mezhebdirler varidât-ı seneviyesi sekiz yüz bin tuman râyic-i Irakî olub her tumanı bir misgal halis altın ve her altını kırk beş ve elli guruş eder ve her cins zehâyirden iki yüz bin deve yükü zahîre aid-i hazine olur. Kuvvet-i Askeriyesi Devlet-i Aliyye’nin sipâh-ı kadîmi usûlünde muvazzaf elli bin ve hîn-i iktizâda doksan bin askere iktidarları olub onlara payda olmaz arazisi gayet münbit ve hâsılâtı buğday ve prinç ve arpa ve darı ve susam ve mercimek ve penbe ve harîr vesâir envâ῾ hububât ve fevâki bâ husus dağlarında Şam fıstığı ormanları ve ceviz ve incir ve enârın a῾lâsı ve a῾lâ kağıd karhânesi ve me῾âdenden ma῾den-i fîrunde ve kükürd ve kurşun ve ahen ve altın ve gümüş olup imaline sarf-ı zihin etmezler ve sanayi῾den kendilerine lazım olanları i῾mâlde mâhirdirler. Ticaretleri hakân-ı Çin’e tâbi῾ Kaşgar ve Buharea ve Rusya Devleti iledir hâlâ bi’l-istiklâl-i hükümrân olan tâ´ife-i Özbek’in Ming Kabilesi’nden Muhammed Ali Han ibn-i Ömer Han ibn-i Narbuta Han bendeleri bin iki yüz otuz sekiz senesi Canşin peder olub sinni yirmi sekiz ve oğlu veliahdı olan Muhammed Emin Han on yaşındadır. Makarr-ı hükûmeti olan Hokand şehrinden Çin’e tabi Memleket-i Kaşgar’a bir mahlık mesâfe olub mâbeyninde tâ´ife-i Kırgız sâkin olurlar ve şimâl tarafında Rusya Devleti’ne tâbi῾ şehr-i Kızılcar Hicaz yolunun deve yürüyüşüyle altmış günlük mesâfe olub Deşt-i Kıpçak’dan otuz günlük Sarısu’ya kadar mesâfe Hokand’a tâbi῾ ve otuz günlük Nehr-i Tura’ya kadar mesâfe Rusya Devleti’ne tâbi῾ tâ´ife-i Kazak’dır ve Hicaz yolunun deve yürüyüşüyle altmış günlük mesâfe olub Deşt-i Kıpçak’dan otuz günlük Sarısu’ya kadar mesâfe Hokand’a tâbi῾ ve otuz günlük nehr-i Tura’ya kadar mesafe Rusya Devleti’ne tâbi῾ tâ´ife-i Kazakdır ve cenûb tarafında Buhara yirmi günlük mesâfe olub Hokand’dan sekiz günde varılan Zamit şehri hadd-i fâsıldır ve garbî ve cenûbî tarafında memleket-i Harezm Deşt-i Kıpçak derûnunda bir mâhlık mesâfe olub yirmi beş günlük mesafesinde sâkin tâ´ife-i Kazak ve Karakalpak tâbi῾-i Han-ı Hokand ve beş günlük mesafesi tâbi῾-i Han Harezm’dir bâlâda ta῾rif olunan Muhammed Ali Han bendelerinin pederleri hâl-i hayatında bir kıt῾a nâmesiyle padişâh-ı cihan ve şehinşâh-ı zemân velî-ni῾metimiz şevketlü, kudretlü, kerâmetlü, mehâbetlü efendimiz hazretlerine arz-ı bendegî ve biat etmişler ve oğlu Muhammed Ali Han bendelerine arz-ı ubûdiyet ve biatı vasiyyetlerine binâ´en bin iki yüz kırk yedi senesi Cumâdelevvelinin on ikisinde vâsılan kazâ-i Orenzardesa ve Abdurrahman Bey Toksabay’ı sefaretle Hokand’dan ihrâc ve irsâl ve kırk sekiz senesi Cumâdelevvelinin yirmi altısında Âsitâne-i Aliyyeye dâhil olub Şa῾bân-ı şerîfin on dördüncü Cumartesi günü Bâbıâli’ye celb ve vükelâ-yı Devlet-i Aliyyeleriyle mülâkatında işbu hadîs-i şerîfi bidâyet-i kelâmlarında kıraat eylemişlerdir “Men mâte velem ya῾rif imâme zemânihi mâte miyteten câhiliyyeten” (Sahih-i Müslim 3:1478) sâir rüsûmât ba῾de’l-icrâ konağına i῾âde olunmuşdur.
TSMA. e, 813/36
Kemal Gurulkan

Yorumlar