Janat Momynkulov: Azerbaycan ve Kazakistan: 2025 Yılı Sonuçları ve Stratejik Ortaklıkta Yeni Ufuklar

Avrasya Milli Üniversitesi Kıdemli Öğretim Görevlisi, Felsefe Doktoru ve Şarkiyatçı Janat Momynkulov, 2025 yılı sonuçlarına göre Azerbaycan-Kazakistan ilişkilerinin gelişimi, kilit projeler ve iş birliği perspektifleri hakkında AZERTAC’a değerlendirmelerde bulundu.
– 2025 yılı sonuçları ışığında Azerbaycan-Kazakistan ilişkilerinin gelişimini nasıl nitelendirirsiniz?
• 2025 yılı, Azerbaycan ve Kazakistan arasındaki stratejik ortaklığın güçlendirilmesinde önemli bir aşama oldu. Ekonomiden ticarete, kültürden enerjiye kadar kilit alanlarda önemli ilerlemeler kaydettik. Ülkeler arasındaki ticaret hacmi istikrarlı bir pozitif dinamik sergiledi. Kazakistan, Azerbaycan pazarına yönelik temel buğday tedarikçilerinden biri olarak konumunu güçlendirirken, Kazakistan’dan Bakü’ye yönelik turist akışı bölge ülkeleri arasında baskınlığını korudu.
Hazar üzerinden geçen Orta Koridor’un teşvik edilmesi başta olmak üzere ulaştırma altyapısının geliştirilmesi önemli bir adım oldu; bu durum ticaret hacmini hızlandıracak ve lojistiği iyileştirecektir.
– İkili iş birliği açısından hangi olaylar kilit rol oynadı?
• Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev’in Azerbaycan’daki Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) zirvesine katılarak bölgede güvenlik ve barış konularını ele alması dahil olmak üzere, her iki ülke liderlerinin karşılıklı ziyaretleri çok önemliydi. Bu ziyaretler ve Azerbaycan’ın Orta Asya istişare formatına dahil edilmesi, liderler arasındaki karşılıklı güveni önemli ölçüde pekiştirdi.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Kazakistan’a gerçekleştirdiği devlet ziyareti sırasında ekonomi, ulaşım ve kültür alanlarında 15’ten fazla anlaşmanın imzalanması, bu çabaların somut bir sonucu oldu. Neticede, iki devlet arasındaki karşılıklı güven, siyasi senkronizasyon ve stratejik anlayış son yıllarda benzeri görülmemiş bir seviyeye ulaştı. Bilgi alanında ve uzman çevrelerde karşılıklı anlatı geçişleri ve karşılıklı destek belirgin şekilde hissedildi.
– Ticari-ekonomik ve ulaştırma-lojistik iş birliği nasıl ilerliyor?
• Kazakistan, Azerbaycan’ın kilit ticari ortakları arasında yer alıyor ve son yıllarda karşılıklı ekonomik göstergeler istikrarlı bir büyüme sergiliyor. Tarımsal sanayi sektöründe Kazak ürünlerinin Azerbaycan pazarına ihracatında artış, aynı zamanda Azerbaycan’dan Kazakistan’a mal tedarikinde genişleme kaydediliyor.
Ulaştırma alanında ana odak noktası Orta Koridor’un geliştirilmesidir. Bu proje “Orta Asya + Azerbaycan” formatının yanı sıra ABD, AB ve Japonya’nın katılımıyla uluslararası düzeyde tartışıldı. Kazakistan toprakları üzerinden geçen yeni bir kara yolu rotası açıldı ve bu sayede malların teslimat süresi birkaç hafta kısaldı. Orta Koridor, Orta Asya ülkelerini Avrupa’ya bağlayan hayati bir halka haline geliyor.
– Hazar bölgesi ve TDT çerçevesindeki etkileşim nasıl bir rol oynadı?
• Hazar bölgesi ve TDT formatındaki iş birliği, Azerbaycan ve Kazakistan için stratejik öneme sahiptir. “Hazar Beşlisi” çerçevesinde ülkeler; ekoloji, güvenlik ve enerji bağımlılığı konularını aktif olarak teşvik etmekte ve doğal kaynakların ortak geliştirilmesine yönelik önemli anlaşmalar imzalamaktadır.
TDT formatında da etkileşim güçlendi: Gençlik programlarının tartışıldığı kültürel ve eğitim forumları düzenlendi. Gabala Zirvesi, Türk dilli ülkelerin sadece ticareti değil, aynı zamanda güvenlik ve bölgesel politika konularını da koordine etme kararlılığını teyit etti; bu da Bakü ve Astana’yı Türk dünyasının merkezi oyuncuları haline getirdi.
Böylece, Kazakistan-Azerbaycan bağı TDT’nin çekirdeği haline gelerek organizasyonu ekonomi, ulaşım ve savunma koordinasyonunda yeni bir düzeye taşıyor. Küresel jeopolitik değişimler ortamında her iki devlet; enerji arzı, ulaşım koridorları ve lojistikte kilit rol oynuyor. Trans-Hazar Uluslararası Taşıma Güzergahı’nın gelişimi de bunu doğrulamaktadır. Orta Koridor’un mimarları olarak Kazakistan ve Azerbaycan sadece bu süreçlere katılmakla kalmıyor, aynı zamanda Avrasya’da jeopolitik oyunun yeni kurallarını şekillendiriyorlar.
– İkili iş birliği hangi zorluklarla karşılaştı?
• 2025 yılında, jeopolitik istikrarsızlık ve Hazar bölgesindeki petrol ve sivil tesislere yönelik saldırılar dahil olmak üzere bir dizi zorlukla karşılaştık; bu durum ulaştırma koridorlarının halihazırda karmaşık olan güvenlik sistemini daha da zorlaştırıyor. Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu’na (CPC) yapılan saldırı nedeniyle Trans-Hazar projesi belirgin şekilde güncellendi ve önemi hızla arttı.
Hızlı diplomatik çalışmalar ve koordineli adımlar sayesinde ülkelerimiz, alternatif mal taşıma rotalarını açıkça teşvik ediyor ve kademeli olarak güçlendiriyor. Pek çok ülkede olduğu gibi biz de enflasyon ve enerji fiyatlarındaki istikrarsızlık sorunlarıyla karşılaştık. Buna rağmen Kazakistan ve Azerbaycan bu zorlukların üstesinden başarıyla gelerek karşılıklı güvenin yüksek düzeyini ve karmaşık sorunları çözme yeteneğini kanıtladı.
– Gelecek yıl ilişkilerin gelişimini hangi öncelikler belirleyecek?
• 2026 yılında ulaştırma ve enerji alanlarındaki iş birliğini geliştirmeye devam edeceğiz. Ülkeler arasındaki dijital etkileşimi önemli ölçüde iyileştirecek olan Trans-Hazar Fiber Optik İletişim Hattı projesinin hayata geçirilmesi bekleniyor. Ticaret hacmini hızlandırmak için demir yolu ve kara yolu koridorlarının geliştirilmesine devam edilecek.
TDT, BM, ŞİÖ ve diğer uluslararası kuruluşlar çerçevesinde çok taraflı iş birliğinin genişletilmesi, bölgede istikrar ve güvenliğe katkı sağlayacak önemli bir yön olacaktır.
Belirgin ilerlemeye rağmen, Azerbaycan-Kazakistan iş birliği bazı yapısal zorluklarla karşı karşıyadır. Orta Koridor potansiyelinin gerçekleştirilmesi; büyük yatırımlar, tarifelerin tek tipleştirilmesi ve prosedürlerin dijitalleştirilmesini gerektiriyor; aksi takdirde siyasi anlaşmalar beklenen ekonomik etkiyi yaratmayabilir.
TDT dahil çok taraflı formatlarda, Bakü-Astana bağının güçlenmesi genel verimliliği artırıyor ancak aynı zamanda entegrasyon süreçlerinin sürdürülebilirliğini korumak için bölgedeki tüm katılımcıların çıkarlarının dengelenmesini gerektiriyor.
Elşan Rüstemov
AZERTAC Özel Muhabiri
Astana