Hulisi Akar Gürcistan’da

İran ABD gerginliğinde diplomasi

UKRAYNA’NIN ASKERİ TEKNİK KOMPLEKSİ RUSYA’YI DENGELEYEBİLİR Mİ

ОРГАНИЗАЦИЯ УПРАВЛЕНИЯ ГОРСКИМИ НАРОДАМИ СЕВЕРНОГО КАВКАЗА В XIX — НАЧАЛЕ XX ВВ.: ОСНОВНЫЕ ЭТАПЫ, ОСОБЕННОСТИ И ПРОБЛЕМЫ

Iran’daki İslam Devrimi SAVAK ve ABD Desteğiyle Kazanıldı

Gündem, İran 4 Mart 2019
152

Iran’da Kaçar Hanedanın hüküm sürdügü döneminde güçlü istihbarat servisi ve güvenlik kuruluşları yoktu. Ayrıca Şah Rıza Pehlevi kolluk kuvvetlerin oluşturmak için harekete geçmedi. Belki de buna İngildere karışmıştır. O zamanlar Londra, Şah tarafından özel hizmetlerin oluşturulmasını kasten engelleyebilirdi ve hatta Şahın bu yöndeki çabasını sabote edebilirdi.
Rıza Şah Pahlavi hüküm sürdügü 1925 – 1941 yıllara kadar İran etkili İstihbarat teşkilatından mahrum edildi. Bu durum, Amerikalıların İran’daki etkisi İngilizlerden daha güçlü olmasına kadar sürdü.
1941’de, İkinci Dünya Savaşı sırasında, Rıza Şah Pahlavi, İngiltere’ni ve SSCB’ni Askeri birliklerinin İran bölgesinde yerleştirmelerini reddetmeye denemiştir. . 25 Ağustos 1941’de Sovyet ve İngiliz birlikleri İran topraklarına girdi. II. Dünya Savaşı sırasında bölgeyi kendi kontrol altına alacaklarını ve Şah’a kendi isteğiyle tahtan inmesini istendi. 16 Eylül 1941’de Şah’in istifa etmesi gerçekleşti. Rıza Shah, Temmuz 1944’te Johannesburg sürgünde öldü. Onun oğlu Muhammed yeni Şah olarak kabul edildi.

SAVAK Kuruluşu

Bir tarafta , moder dünyanın uste çıkmasından öfkelenen Ayatollah Sayyid Kashani liderliğinde islam fundamentalizimciler yabancı güçlerin danışmanların varlığına ve kadınlara peçe takmamaya izin vermelerine karçı çıktılar. Diğer taraftada Moskova’da bağları olan iyi organize edilmiş bir sol Komünistler “Tude” parti vardı. Bu iki güç arasında reformcular, milliyetçiler ve cumhuriyetçiler vardı. Bunların hepsi siyas sistemi değiştirmeye istedi. Ayrıca Askerler iktidara gelmeyi de amaçlıyordu.
Bunun gibi durumlarda, etkili bir istihbarat servisi bulunmayan bir ülke, Basra Körfezi’nin stratejik bölgesinde Amerikan diplomasisinin temelini oluşturamaz. Sonuç olarak, Amerikalılar hemen hareket etmeye karar verdi. ABD’nin asıl rakibi olan – Sovyetler Birliği – Iran’la sınır olduğu için Amerikan yanlısı rejimin Beyaz Saray’ın çıkarlarına hizmet etmesi ve Sovyetler tarafından muhtemel tehdidine karşı aktif olarak hareket etmesi gerekiyordu.

Bir İstihbarat servisi kurma fikri ,Mosaddıg hükümtenin devrilmesinden sonra 1954 yılında ortaya çıktı.Orjinal konsepte SAVAK bilgi toplama ve sisyası rapor hazırlama amacıyla kurulmuştur.Cia general Teymur Bahtiyar ile çalışmak üzere bir albayı İran’a gönderdi ve teşkilatın çerkideği kuurlması amacıyla bilgi toplanmaya başladı.1954 yılında Tude kominist partisinin kapatılması SAVAK ‘ın ilk başarısı olarak sayılmaktaydı.Mossad’a İran gizli servisinin eğitimlerine aktif olarak katıldı. Orduyu, rejimin temel siyasi ve güç desteği olarak gören Saddam sonrası Şah Muhammed Rıza Pahlavi, polisin ve özel hizmetlerin yeniden yapılandırılmasına büyük önem vermeye başladı. Onların yardımı ile ülke, muhalif gruplara ve örgütlere karşı şiddetli baskı başlattı

Her ne kadar 1954 yılında kurulsa da SAVAK’ın resmi kuruluş kanunu 1957 ocak ayında Meclise geldi.18 Ekin 1957’de özel kararname ile SAVAK’ın kuruluşu onaylandı.1957 tarihli devlet güvenlik bakanlığının kurulması kanunu ’da SAVAK kanunu ile birlikte geçti.

SAVAK tarihinde önemli noktalardan biri ise 16 Ocak 1979’da Şah’ın İran’ı terk etmesi ve 9-12 şubat 1979 olaylarında Devlet güvenlik Bakanlığı ve SAVAK’ın belirsiz pozisyon seyretmesi idi. Pehlevi’nin; İran’dan ayrıldıktan sonra ,ABD li generaller ile Humeyni hükûmetinin görüştüğüne dair iddiaları bulunmaktadır.

Kafkassam

Kaynakça
Vasiliy Papava (http://realtribune.ru/news/world/1705?utm_source=politobzor.net)
1. Агаев С.Л. Иран в прошлом и настоящем (Пути и формы революционного процесса). – М., 1981.
2. Агаев С.Л. Иран между прошлым и будущим. – М., 1987.
3. Алиев С.М. Антимонархическая и антиимпериалистическая революция в Иране. – Народы Азии и Африки. 1979, № 3.
4. Алиев С.М. История Ирана XX век. – М., 2004.
5. Арабаджян А.З. Иран: очерки новейшей истории. Москва: Наука. Главная редакция восточной литературы, 1976.
6. Белокреницкий В.Я. Мусульманские страны у границ СНГ (Афганистан, Пакистан, Иран и Турция – современное состояние, история и перспективы), 2002.
7. Блоч Джонатан/Фитцджеральд Патрик. Тайные операции английской разведки: Ближний и Средний Восток, Африка и Европа после 1945 года. М.: Политиздат, 1987.
8. Дэниел Ергин. Добыча. Всемирная история борьбы за нефть, деньги и власть.
9. Иранская революция: причины и уроки. – М., 1989.
10. Мухаметшин Ф.М. Взгляд на исламский фундаментализм. – M., 1998.
11. Abbas Milani: Eminent Persians.Syracuse University Press, 2008.
12. Abrahamian, Ervand, Tortured Confessions by Ervand Abrahamian, University of California Press, 1999.
13. Ali Rahnema. Behind the 1953 Coup in Iran: Thugs, Turncoats, Soldiers, and Spooks, 2014.
14. Amad Farughy/Jean-Loup Reverier: Persien: Aufbruch ins Chaos?, München 1979.
15. Central Intelligence Agency (CIA) in Persia. In Encyclopaedia Iranica. Retrieved July 26, 2008.
16. Cyrus Ghani. Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power, 2000
17. Fakhreddin Azimi. The Quest for Democracy in Iran: A Century of Struggle against Authoritarian Rule, 2008.
18. Farah Shahbanou of Iran. My Thousand and one day An Autobiography. London. 1978.
19. Gholam Reza Afkhami: The life and times of the Shah. University of California Press, 2009.
20. Harald Irnberger. SAVAK: Oder, Der Folterfreund des Westens.
21. Kermit Roosevelt, Countercoup: the Struggle for the Control of Iran (McGraw-Hill paperback, 1981).
22. Kingman Daily Miner – Nov 4, 1976.
23. Ledeen, Michael, and William Lewis, Debacle: The American Failure in Iran, New York: Alfred A. Knopf, 1981.
24. Manouchehr Ganji. Defying the Iranian Revolution: From a Minister to the Shah to a Leader of Resistance. (2000).
25. Marvin Zonis. Majestic Failure. The Fall of the Shah. Chicago, 1991.
26. Milani, Farzaneh. Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers, Syracuse, New York: Syracuse University Press.
27. Modern Iran: Roots and Results of Revolution by Nikki R. Keddie, Yann Richard, Published by Yale University Press.
28. Mohammed Heikal. Return of the Ayatollah: The Iranian Revolution from Mossadeq to Khomeini. London, 1981.
29. Mohammad Reza Pahlavi. Answer to History. New York, 1980.
30. Mohsen M. Milani. The Making of Iran’s Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic. Westview Press, 1994.
31. M.J. Gasiorowski, eds., Neither East Nor West. Iran, the United States, and the Soviet Union, New Haven, 1990.
32. Nikazmerad, Nicholas M. A Chronological Survey of the Iranian Revolution. 1980.
33. O’Hara, Vincent P. Tucker, Spencer, ed. World War II at Sea: An Encyclopedia. 1 (illustrated, reprint ed.).
34. The Palm Beach Post – Nov 4, 1976.
35. The U.S.-Soviet confrontation in Iran, 1945-1962: a case in the annals of the Cold War By Kristen Blake.
36. Zaid. B. Ahmad. The Roots of Formation of Ayatollah Khomeini’s Political Thought, 2009.

Yorumlar