Hazim Jerri AL-SHAMMARI: Donald Trump’ın Vizyonunda Küresel Barış Konseyi Önerisi

Donald Trump’ın Vizyonunda Küresel Barış Konseyi Önerisi: Yaklaşım ve Siyasi Gerçekçilik Üzerine Tarafsız Bir Analitik Okuma

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, 2024 yılı boyunca yaptığı açıklamalarla uluslararası güvenlik sisteminin geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşımış ve “Küresel Barış Konseyi” adını verdiği bir yapının kurulmasını, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne alternatif ya da ona paralel bir çerçeve olarak önermiştir. Bu öneri, silahlı çatışmaların artması, Birleşmiş Milletler kurumlarının etkinliğinin zayıflaması ve Güvenlik Konseyi’nin veto hakkının sık kullanımı nedeniyle tekrarlayan bir şekilde işlevsiz kalmasına yönelik eleştirilerin yoğunlaştığı bir uluslararası bağlamda ortaya çıkmıştır.

Trump’ın açıklamalarına göre söz konusu öneri, uluslararası krizlerin yönetiminde Birleşmiş Milletler bürokrasisinden uzak, hukuki tıkanmalar yerine pratik uzlaşıya ve siyasi-ekonomik anlaşmalara dayalı yeni bir mekanizma olarak sunulmaktadır. Önerilen konsey, Birleşmiş Milletler sistemi içinde yer almamakta; aksine, Amerika Birleşik Devletleri liderliğinde, küresel güvenliğin şekillendirilmesinde etkin rol üstlenmeye istekli ve mali-siyasi sorumlulukları üstlenebilecek devletlerin katılımına açık, esnek bir uluslararası yapı olarak tasavvur edilmektedir.

Üyelik koşulları açısından bakıldığında, öneri eşit ya da coğrafi temsile değil, devletlerin işlevsel kapasitesine dayanmaktadır. Trump’ın yaklaşımına göre davet edilmesi muhtemel ülkeler; ekonomik ya da jeopolitik ağırlığa sahip olanlar veya farklı uluslararası bölgeler arasında bağlantı kurabilecek stratejik konumda bulunan devletlerdir. Ayrıca üyelik, konseyin Amerikan liderliği altında işlemesini açık biçimde kabul etmeyi ve katı hukuki referanslar yerine siyasi esneklik ve mali taahhüt mantığıyla hareket etmeyi gerektirmektedir.

Bu noktada temel bir soru gündeme gelmektedir: Bu öneri, ABD’nin bütüncül ve uzun vadeli bir stratejik planlamasının ürünü müdür, yoksa Trump’ın kişisel siyasi üslubu ve liderlik tarzıyla bağlantılı, daha çok doğaçlama bir girişim midir? Bir açıdan bakıldığında, söz konusu öneri Trump’ın başkanlığı süresince benimsediği genel yaklaşımın devamı olarak görülebilir. Bu yaklaşım, Amerika Birleşik Devletleri’nin ücretsiz güvenlik taahhütlerini azaltmasını, güvenliği koşullu bir hizmete dönüştürmesini ve doğrudan askeri müdahale yerine ekonomik baskı araçlarını tercih etmesini öngörmektedir. NATO’nun yeniden tanımlanması, İran nükleer anlaşmasından çekilme ve Orta Doğu’daki normalleşme anlaşmaları bu çizginin somut örnekleri arasında yer almaktadır.

Buna karşın, Küresel Barış Konseyi önerisi kurumsal planlamanın temel unsurlarından yoksundur. Açık bir hukuki çerçeve, ayrıntılı bir uygulama haritası veya ABD’nin yürütme ve yasama organları arasında sağlanmış bir iç uzlaşı bulunmamaktadır. Ayrıca önerinin diplomatik kanallardan ziyade medya ve siyasi söylem yoluyla gündeme getirilmiş olması, projenin olgun bir stratejik plan olmaktan ziyade, henüz politik bir fikir veya müzakere baskı aracı olduğu yönündeki görüşleri güçlendirmektedir.

Olumlu yönleri açısından bakıldığında, önerilen konsey Güvenlik Konseyi’ndeki veto çıkmazına teorik bir alternatif sunmakta, karar alma süreçlerini hızlandırmayı hedeflemekte ve uluslararası güvenliği, zayıflamış bir Birleşmiş Milletler şemsiyesi yerine, katılımcı devletlerin doğrudan sorumluluklarıyla ilişkilendirmektedir. Ayrıca esnek yapısı sayesinde, belirli krizler için geçici ve hedef odaklı ittifakların kurulmasına imkân tanıyabileceği ileri sürülmektedir.

Buna karşılık, göz ardı edilmesi mümkün olmayan yapısal olumsuzluklar da mevcuttur. Uluslararası meşruiyetten yoksun bir yapının alacağı kararların bağlayıcılığı zayıf olacaktır. Güvenliğin mali katkıya dayalı bir modele indirgenmesi, ekonomik açıdan zayıf devletlerin sistem dışına itilmesine yol açabilir. Bunun yanı sıra, projenin büyük ölçüde ABD başkanının kişisel liderliğiyle özdeşleşmesi, sürdürülebilirlik ve kurumsal süreklilik konusunda ciddi soru işaretleri doğurmaktadır.

Projenin gerçekçiliği test edildiğinde, uluslararası sistemin yapısal sınırları belirleyici hale gelmektedir. Tüm eleştirilere rağmen Güvenlik Konseyi hâlâ küresel ölçekte hukuki meşruiyete sahip tek güvenlik organıdır. Amerika Birleşik Devletleri’nin başlıca rakipleri olan Rusya ve Çin’in, kendi nüfuzlarını etkisizleştirecek alternatif bir yapıyı kabul etmeleri olası görünmemektedir. Ayrıca uluslararası kurumların doğası gereği hızlı tasfiye veya zoraki ikame girişimlerine direnç gösterdiği bilinmektedir.

Bununla birlikte, günümüz Amerikan siyasi doktrininde uluslararası sistemin geleneksel kısıtlarına karşı artan bir meydan okuma eğilimi gözlemlenmektedir. Venezuela gibi ülkelere yönelik siyasi ve ekonomik baskıların artması, enerji ve kaynak temelli jeopolitik hesapların öne çıkması ve daha önce ikincil görülen ada, geçit ve doğal kaynak anlaşmazlıklarının yeniden gündeme taşınması, bazı karar alma çevrelerinde genişlemeci bir iştahın varlığına işaret etmektedir. Bu eğilim, mevcut mekanizmaların yetersiz kalması durumunda alternatif çerçeveler arayışını güçlendirebilir.

Sonuç olarak, Küresel Barış Konseyi önerisi ne kısa vadede uygulanabilir bir proje olarak kesin biçimde değerlendirilebilir ne de geçici bir söylem olarak göz ardı edilebilir. Aksine, bu öneri küresel kolektif güvenlik sisteminde yaşanan derin bir krizi, stratejik planlama ile siyasal doğaçlama arasındaki gri bir alanda yansıtmaktadır. Bu fikrin geleceği ise uluslararası güç dengelerine ve Amerika Birleşik Devletleri’nin onlarca yıl liderliğini yaptığı mevcut düzeni sürdürmeye mi, yoksa ona karşı bir alternatif geliştirmeye mi yöneleceğine bağlı olacaktır.

⸻

Kaynaklar

Fox News. (2024). Trump Proposes Global Peace Council.
https://www.foxnews.com/politics/trump-peace-council

United Nations. (2024). Security Council Veto List.
https://research.un.org/en/docs/veto

Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). (2023). SIPRI Yearbook 2023.
https://www.sipri.org/yearbook/2023

Center for Strategic and International Studies (CSIS). (2024). U.S. Grand Strategy and Global Order.
https://www.csis.org

Drucker, P. F. (1985). Innovation and Entrepreneurship. Harper & Row.