Elhan Şahinoğlu: Zor Durumdaki İran: Rusya ve Çin’den Beklenen Destek mi, Hayal Kırıklığı mı?

Zor durumda olan İran, ortak ülkelerin Tahran’a olan desteğini artırmasını istiyor. Mesele şu ki, İran rejimi yürüttüğü siyasetle sadece Batı ülkeleriyle gerginlik yaşamakla kalmıyor, komşu ülkelerle olan ilişkileri de normal seyretmiyor. Buna rağmen Tahran, iki ortağı olan Rusya ve Çin’den daha aktif bir destek arzuluyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqçi’nin Çinli mevkidaşı Wang Yi ile yaptığı telefon görüşmesi tam olarak bu amacı taşıyordu. Araqçi, Çinli mevkidaşına İran’da yaşanan son olaylar hakkında bilgi verdi. Araqçi’nin ifadesine göre, İran’da istikrar yeniden sağlandı ve diyalog kapısı açık. Araqçi, Çin’den bölgede barış ve istikrarın temin edilmesinde daha aktif bir rol oynamasını beklediklerini kaydetti. Wang Yi ise cevap olarak; Çin’in BM Şartı’na ve uluslararası hukuk ilkelerine sadık olduğunu, uluslararası ilişkilerde güç kullanımına karşı olduğunu belirtti. Wang Yi, Çin’in tüm tarafların itidalli olmasını ve görüş ayrılıklarını diyalog yoluyla çözmesini arzuladığını da sözlerine ekledi. Çinli bakan, ülkesinin bu süreçte yapıcı bir rol oynamaya hazır olduğunu vurguladı.

Bu arada Pekin, ABD’nin İran’ın iç işlerine müdahale etmesine karşı olduğunu bir kez daha beyan etti. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mao Ning, Pekin’in tutarlı bir şekilde diğer ülkelerin iç siyasetine müdahale edilmesine karşı olduğunu ve Tahran’ın ulusal istikrarı sağlama çabalarını desteklediğini söyledi. Benzer açıklamalar Kremlin’den de geldi.

ABD, Venezuela’da kontrolü ele geçirdiğinde Rusya ve Çin buna karşı çıksalar da sürece engel olamadılar. İran’daki rejim, Moskova ve Pekin’in İran konusunda da aynı pasif tutumu sergileyeceğinden endişe ediyor. Doğrudur; Çin ve Rusya için İran’ı kaybetmek çok daha ağır sonuçlara yol açacaktır. Ancak Venezuela’dan farklı olarak, İran’daki değişimler içeriden başlar ve buna ABD de destek verirse, Moskova ve Pekin’in sürece müdahale imkânları kısıtlı olacaktır. Bunu Tahran’da da anlıyorlar. Tesadüf değildir ki; İsrail ve ABD, İran’ın askeri merkezlerini füze ateşiyle vurduğunda, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ülkesinin müttefiklerinden yeterli desteği almadığını söylemişti. İran Cumhurbaşkanı ülke ismi vermese de Rusya ve Çin’i işaret ediyordu.

Rusya’nın başı Ukrayna savaşıyla meşgul ve farklı bölgelerde yaşananlara tepki vermek için kaynakları yeterli değil. Çin ise Venezuela ve İran yüzünden ABD ile olan ilişkilerini mevcut durumundan daha zor bir noktaya taşımak istemiyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran ile ticaret yapan ülkelere karşı ek yüzde 25’lik gümrük tarifesi uygulayacağını açıklaması, Çin ekonomisi için ek sorunlar yaratabilir. Çin lideri Şi Cinping, geçen yılın Ekim ayında Güney Kore’de görüştüğü ABD Başkanı Donald Trump ile bir ticaret barışı sağladı. Şi Cinping, bu barışı İran uğruna bozmayacaktır.
Elhan Şahinoğlu