Elhan Şahinoğlu: Orta Asya Kaynakları İçin Mücadeleye Japonya da Katıldı

Orta Asya’nın kaynakları uğrundaki mücadeleye Japonya da dahil oldu. Tokyo’da 19-20 Aralık tarihlerinde ilk kez 5+1 formatında “Japonya-Orta Asya Diyaloğu (C5+1)” zirvesi düzenlendi. Japonya Başbakanı Sanae Takaichi; Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Tacikistan liderleriyle bir araya gelerek iş birliğinin genişletilmesi konularını görüştü. Görüşmelerin sonucunda Tokio Bildirisi kabul edildi. Japonya, önümüzdeki beş yıl içinde Orta Asya ülkelerindeki çeşitli projelere 20 milyar dolar harcamayı planlıyor.
SSCB’nin dağılmasından sonra Japonya, Orta Asya bölgesine ilgi göstermeye başladı. İlginçtir ki Japonya, Çin’den daha önce, 2004 yılında Orta Asya ülkeleriyle iş birliğinin geliştirilmesini içeren “Büyük İpek Yolu Diplomasisi” adlı bir program kabul etmişti. Ancak Tokyo son 20 yılda temkinli davranmış ve Çin’in aksine, Orta Asya ülkelerinde daha çok insani programların hayata geçirilmesine öncelik vermiştir. Tokyo, “yumuşak güç” araçlarını kullanarak Orta Asya’daki konumunu güçlendirmeye çalışmıştır. Öte yandan Pekin, Orta Asya’da daha aktif bir politikayı tercih ederek, on milyarlarca dolarlık yatırımlar sayesinde bölge ülkelerini Çin’e bağımlı hale getirmeye çalışmıştır.
Bu arada, ABD ve Avrupa Birliği’nin de Orta Asya’ya olan ilgisi artmış ve bölge ülkeleriyle 5+1 formatında iş birliğini genişletmeye çalışmışlardır. Bu format çerçevesinde Washington ve Brüksel’de zirve toplantıları gerçekleştirilmiştir. Çin’in yanı sıra ABD ve AB ülkeleri de Orta Asya’nın yer altı zenginliklerinden yararlanmaya ve nadir toprak elementlerine ilgi göstermeye başlamışlardır. Yer altı kaynaklarına ihtiyaç duyan Japonya’nın Orta Asya’ya olan ilgisinin nedenlerinden biri de budur.
Stratejik Ortaklık ve Dengeler
Japonya, yer altı kaynaklarının aksine oldukça fazla finansal kaynağa sahiptir. Bu nedenle Orta Asya ülkelerinin liderleri Japonya ile iş birliğine büyük önem veriyor. Bunun siyasi bir önemi de bulunmaktadır: Japonya ile sıkı iş birliği, Orta Asya ülkelerine Rusya, Çin, Avrupa Birliği ve ABD arasındaki dengeyi güçlendirme imkanı sağlayacaktır.
* Kazakistan: Tokyo’daki zirve kapsamında Kazakistan ve Japonya arasında toplam değeri 3,7 milyar doları aşan 60’tan fazla ikili belge imzalandı.
* Özbekistan: Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ise “Orta Asya-Japonya 2040” iş birliği stratejisinin hazırlanmasını teklif etti ve bu amaçla Taşkent’te bir forum düzenleme girişiminde bulundu.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Japonya’nın Orta Asya’da aktifleşmesi ABD’nin çıkarlarına da uygundur. Japonya-Çin gerginliğinde Washington, uzun süreli müttefiki olan Tokyo’yu desteklemektedir. Nitekim birkaç gün önce ABD Kongresi, Çin’in Japonya’ya yönelik politikalarını kınayan bir karar tasarısını kabul etmiştir.
Orta Asya, büyük güçler arasındaki gerginliklere karışmamakta ve taraf tutmamaktadır. Orta Asya ülkeleri için önemli olan; bölgeye ilgi gösteren ülkelerle eşit haklara dayalı iş birliği yapmak ve gelir artışını sağlamaktır. Bu durum, Azerbaycan’ın ve genel olarak Güney Kafkasya’nın çıkarlarıyla da örtüşmektedir. Orta Asya ve Güney Kafkasya tek bir bölge haline gelmektedir. Bu bağlamda, Japonya’nın Orta Asya’ya artan ilgisi, Güney Kafkasya ülkeleri ve özellikle Azerbaycan ile de iş birliğinin genişlemesini zorunlu kılacaktır.
Elhan Şahinoğlu