Elhan Şahinoğlu: GUAM İttifakı İçindeki Çatlaklar: Mevcut Durum Analizi

1990’lı yılların sonunda GUAM (Gürcistan, Ukrayna, Azerbaycan ve Moldova) kurulduğunda, bu dört devletin çıkarları birbiriyle örtüşüyordu. Bu ittifakı güncel kılan temel faktör, her dört ülkenin de ayrılıkçı bölgelerle mücadelesi ve Rusya ile yaşadıkları gergin ilişkilerdi.

Değişen Dengeler ve Bölgesel Sorunlar

Bugün gelinen noktada tablo oldukça farklıdır:

• Azerbaycan: Toprak bütünlüğünü sağlamış durumdadır.

• Diğer Üç Ülke: Ukrayna, Moldova ve Gürcistan henüz toprak bütünlüklerini tam olarak sağlayamamıştır.

• Ukrayna: Rusya ile savaşmaya devam etmektedir.

• Moldova: Avrupa Birliği (AB) üyeliğini, bu gerçekleşmediği takdirde ise Romanya ile birleşme seçeneğini tartışmaktadır.

• Gürcistan: Mevcut hükümet döneminde AB üyeliği konusu eski güncelliğini yitirmiştir.

Siyasi Görüş Ayrılıkları

Günümüzde GUAM, eski yıllardaki o tek sesli ittifak yapısından uzaktır. Ukrayna ve Gürcistan hükümetleri arasında derin görüş ayrılıkları mevcutken, Moldova da Tiflis’in tutumundan memnun değildir.

• Maya Sandu’nun Çıkışı: Moldova Cumhurbaşkanı Maya Sandu, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’ndeki (AKPM) son konuşmasında Rusya’nın Gürcistan’ı yeniden kendi yörüngesine çektiğini belirtmiş; bunu da Gürcistan hükümetinin “Rusya ile savaş korkusuyla” açıklamıştır.

• Tiflis’in Tepkisi: Bu açıklama Gürcistan tarafında büyük bir tepkiyle karşılanmıştır. Gürcistan Parlamento Başkan Yardımcısı Gia Volski, Sandu’yu sert bir dille eleştirerek onun Moldova’da halk desteği olmadığını ve ülkede yolsuzluğun yaygın olduğunu iddia etmiştir. (Ancak Sandu’nun yeniden seçilmesi, “destek yok” iddiasını tartışmalı kılmaktadır.)

• Karşılıklı İthamlar: Gürcistan parlamentosunun bir diğer başkan yardımcısı Nino Tsilosani de bu eleştirilere katılmıştır. Moldova ve Gürcistan siyasetçileri arasındaki bu suçlayıcı üslup, ikili ilişkilerin ne kadar gergin olduğunu kanıtlamaktadır.

Sonuç ve Azerbaycan’ın Konumu

Bu karşılıklı suçlamalar, bir organizasyon olarak GUAM’ı zayıflatmaktadır. Azerbaycan bu zayıflamadan yana değildir; çünkü ülkemizin diğer üç devletle de stratejik ortaklık ilişkileri bulunmaktadır.

Ancak, bizim dışımızdaki nedenlerle ittifakın iki üyesi üçüncüsüne sert suçlamalar yöneltiyor ve karşı taraf da aynı sertlikte yanıt veriyorsa, bu koşullar altında sağlam bir dörtlü ittifaktan bahsetmek oldukça güçleşmektedir.
Elhan Şahinoğlu