Alex Raufoglu: Trump ve Güney Kafkasya

Kırılgan Cephe: Trump, Barış Anlaşmasını Güçlendirmek İçin Vance’i Güney Kafkasya’ya Gönderiyor

Beyaz Saray; Gürcistan’ın sürecin dışında kalması ve Azerbaycan muhalefetinin yeni bir tutuklama dalgasıyla karşı karşıya kalması fonunda, Güney Kafkasya’da dış politika alanında sembolik bir zafer umuyor.

Güney Kafkasya genellikle Amerikan diplomatik gündeminin ilk sıralarında yer almaz. Ancak önümüzdeki ay bu bölge, Donald Trump’ın en yeni barış deneyinin test sahasına dönüşebilir.

ABD Başkanı Cuma günü yaptığı açıklamada, Başkan Yardımcısı J.D. Vance’in Şubat ayında Azerbaycan ve Ermenistan’ı ziyaret edeceğini duyurdu. Bu adımla Trump, kendi “iki numarasını”, nadiren üst düzey ABD yetkililerini ağırlayan ve daha da nadir olarak Trump’ın adını taşıyan bir Beyaz Saray barış girişiminin merkezine dönüşen bir bölgeye gönderiyor.

Trump’ın ifadesine göre bu ziyaret; geçtiğimiz yılın Ağustos ayında onun arabuluculuğu ile Ermenistan ve Azerbaycan arasında Dağlık Karabağ uğrunda yaklaşık kırk yıldır devam eden savaşa son vermek amacıyla varılan anlaşmanın — “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergahı”nın — ilerletilmesine hizmet edecek. Bu, sembolik anlamlarla yüklü olduğu kadar ciddi siyasi riskler de taşıyan iddialı bir misyondur.

Nadir Bir Başkan Yardımcısı Ziyareti

Güney Kafkasya uzun süredir ABD diplomasisinin kıyısında kaldı. Bir Amerikan başkan yardımcısının Bakü’ye gerçekleştirdiği son ziyaret, 3 Eylül 2008’de Rusya-Gürcistan savaşından sonra bölgeye gelen Dick Cheney tarafından yapılmıştı. Cheney o dönem Ermenistan’a gitmemiş, ancak Gürcistan ve Ukrayna’yı ziyaret etmişti.

Son yıllarda Ermenistan’ın kabul ettiği benzer düzeydeki tek ziyaret, Eylül 2022’de ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Erivan ziyareti olmuştu.

Şimdi ise Vance her iki başkente de gidiyor. Yardımcılarının kapalı kapılar ardında belirttiğine göre bu durum; Trump’ın, halihazırda dış politikasının sembolü haline gelmiş olan barış anlaşmasına daha yüksek bir statü verme niyetinde olduğunun göstergesidir.

Trump; Vance’in birkaç yönde ilişkilerin derinleştirilmesi için çalışacağını bildirdi: “Azerbaycan ile stratejik ortaklığımızı güçlendireceğiz. Ermenistan ile barışçıl amaçlı nükleer iş birliğine dair harika bir anlaşma, muhteşem yarı iletken üreticilerimiz için mutabakatlar ve ABD üretimi savunma ekipmanlarının — vücut zırhları ve botlar dahil — Azerbaycan’a satışını gerçekleştireceğiz,” diye Truth Social platformunda yazdı.

Trump ayrıca her iki ülkenin liderlerine Ağustos anlaşmasına sadık kaldıkları için teşekkür ederek, bölgede artık “Refah ve Barış”ın mevcut olduğunu beyan etti.

Savaşın Akışını Değiştiren Pakt

Ağustos anlaşması, Ermenistan ve Azerbaycan arasında Dağlık Karabağ uğrunda yaklaşık 40 yıl süren, aralıklarla devam eden savaştan sonra elde edildi. Anlaşmanın şartlarına göre; her iki ülke birbirine karşı tüm toprak iddialarından vazgeçti, güç kullanmaktan kaçınma taahhüdü verdi ve uluslararası hukuka saygı duyacaklarını teyit etti.

Bu haftanın başlarında Ermenistan; ABD destekli proje çerçevesinde elektrik enerjisi ithalat ve ihracatını kolaylaştırmak amacıyla enerji sistemlerini Azerbaycan ile entegre edeceğini açıkladı. Bu, anlaşmanın ilk somut meyvelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Ancak Trump’ın barış girişiminin asıl mekanizmaları Ocak ayında devreye girdi. Geçen hafta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergahı”nın İcra Çerçevesini (TRIPP) sundular. Bu belge; demir yolları, karayolları ve gelir akışları gibi somut mekanizmalar öngörüyor.

Belgede; Azerbaycan’ın Nahçıvan eksklavını ülkenin ana kısmıyla birleştirecek engelsiz ve çok yönlü bir transit geçiş öngörülürken, aynı zamanda Ermenistan’ın egemenliği ve sınır kontrolünün korunacağı vurgulanıyor. Washington için kazanç stratejiktir: TRIPP, Avrasya’nın en tartışmalı koridorlarından birinde ABD tarafından yönetilen bir transit arterin temelini atıyor.

Zamanlama Mesajı

Vance’in ziyaret tarihleri henüz netleşmese de zamanlama manidar. Vance, 6 Şubat’ta Milano’daki Kış Olimpiyatları’na gidecek ve 13 Şubat’ta Münih Güvenlik Konferansı için tekrar Avrupa’da olacak. Bu iki tarih arasındaki boşluk, bölge ziyareti için en muhtemel aralık.

ABD’nin eski Azerbaycan Büyükelçisi Richard Kauzlarich’e göre: “Bu, TRIPP projesi vasıtasıyla ABD’nin Güney Kafkasya’da var olacağını İran’a mesaj olarak iletmek için mükemmel bir fırsattır.” Yeni transit rotaları arasında sıkışan İran, sessizce bu sürecin gölgesinde kalmaya devam ediyor.

Otokrasi Problemi ve Gürcistan Boşluğu

Washington bir başarıyı kutlamaya hazırlanırken, Azerbaycan’ın iç siyaseti ters yöne sapıyor. İlham Aliyev hükümetinin muhaliflere yönelik yeni baskı dalgası ABD’li yasa koyucuları endişelendiriyor. Aliyev’in son hedefi, Azerbaycan Halk Cephesi Partisi lideri Ali Kerimli oldu.

Kerimli, “iktidarı zorla ele geçirmeye teşebbüs” suçlamasıyla tutuklandı. Kerimli’nin eşi Samara Seyidova, Washington’un sessizliğinin stratejik ortağını “tam kapalı bir otoriter sisteme” dönüştürdüğü uyarısında bulundu. Vance’in bu ziyaretlerde siyasi mahkumlar konusunu açıp açmayacağı belirsizliğini koruyor.

Vance’in güzergahında dikkat çeken en büyük eksiklik ise Gürcistan.