Abdullah Buksur: Herkes Kendi Sabahına Uyanmak İstiyor

Bu gün hiç bir açık kaynakta, ‘İran, ABD ve Çin arasındaki rekabetin merkezinde yer alıyor.’ Ama bu gün her günde ekranda gördüğümüz olayları insan olarak görmedik, ama önemli olaylar, ölümler göz altları ve insan hakları ve özgürlükler açısından tasvip edilen olaylar değildir. ABD, İran’ın nükleer programını durdurmak ve bölgedeki etkisini azaltmak istiyor ama bu konuda yöntem ölümü, bomba şiddetli yol değildir. Çin ise İran ile stratejik ortaklık kurarak, kendi enerji güvenliği ve ticaretini artırmayı hedefliyor. Yani İran değil Çin çıkarları merkezli bir okuma yapılmasını istiyor.

*ABD’nin İran Politikası:

– ABD, İran’a ekonomik yaptırımlar uyguluyor ve nükleer programını durdurmak için baskı yapıyor.
– ABD, İran’ın bölgedeki etkisini azaltmak için İsrail ve Suudi Arabistan ile işbirliği yapıyor.

*Çin’in İran Politikası:

– Çin, İran ile 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması imzaladı ve enerji, ticaret ve altyapı projelerine yatırım yapıyor.
– Çin, İran’ın nükleer programına karşı değil, ancak İran’ın nükleer silah üretmesine de karşı.

*İran’ın Durumu:

– İran, ABD ve Çin arasındaki rekabetten yararlanarak kendi çıkarlarını korumaya çalışıyor.
– İran, ABD’nin ekonomik yaptırımlarına rağmen Çin ile ticaretini artırmaya devam ediyor.

Bu rekabet, Ortadoğu’da güç dengelerini etkiliyor ve küresel ekonomiyi de etkiliyor.

***

Örneğin ilişkilerini İran için ortaya konulması kolay değildir. İşte okumak Fransa ve İran arasındaki durum oldukça hassastır. İran’da hükümet karşıtı protestolar devam ediyor ve Fransa, bu protestolara destek veriyor. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, İran’ın Paris Büyükelçisi’ni Dışişleri Bakanlığına çağırdı ve İran’daki şiddet olaylarını kınadı. Bu iki ülkenin ilişkilerini dün gibi hatırlıyoruz diyen açıklama yapıyor.

*Fransa’nın İran’a Yaptırımları gözden geçirilmesi konusunda bir şeyden söylemeden:

– Fransa, İran’a yönelik ekonomik yaptırımları destekliyor.
– İran’daki insan hakları ihlallerine karşı Avrupa Birliği’ne çağrıda bulunuyor.

*İran’ın Tepkisi:

– İran, Fransa’nın bu tutumunu iç işlerine karışma olarak değerlendiriyordu.
– İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Fransız mevkidaşı Barrot ile görüşerek, bu tür tutumları kınamasını istedi.

Bu durum, iki ülke arasındaki ilişkilerin daha da gerginleşmesine neden olabilir.

***

ABD ve AB raporlarında “İran’da insan hakları ihlalleri ciddi bir sorun olarak devam ediyor. İşkence, kötü muamele ve idamlar yaygın olarak yaşanılıyor” şeklinde rapor ediliyor.

*İdamlar:

– 2025 çıkıp 2026 yılına girdiğinde raporlarda yaşananların yeri almadı. 2024 yılında en az 901 kişi idam edildi, bu sayı 972 kişinin idam edildiği 2015’ten bu yana en yüksek rakam yer alıyor.
– İdam edilenlerin 31’i kadın, bir kısmı kötü muameleye maruz kaldıktan veya zorla evlendirildikten sonra eşlerini öldürdükleri gerekçesiyle hüküm giydi.

*İşence ve Kötü Muamele:

– İşkence ve kötü muamele hapishane ve gözaltı merkezlerinde yaygın.
– Muhalif düşünceleri bastırmak için işkence ve kötü muamele kullanılıyor.

*Azınlıklara Baskı:

– İran’da etnik azınlıklara yönelik baskılar devam ediyor.
– En başta Farslar, sonra Azerbaycanlı ve azınlık gruplarına yönelik baskılar rapor ediliyor.

*Uluslararası Tepki:

– Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, İran’daki idamlara ve insan hakları ihlallerine tepki gösteriyor.
– Avrupa Birliği ve diğer uluslararası örgütler, İran’daki insan hakları durumunu eleştiriyor.

İran’da insan hakları ihlalleri ciddi bir sorun olarak devam ediyor. 2024 yılında en az 975 kişi idam edildi, bu sayı son 17 yılın en yüksek rakamı. İdam edilenlerin çoğu uyuşturucu suçları nedeniyleydi, ancak muhalifler, Kürtler ve kadınlar da idam edildi.

*İdamlar ve İhlaller:

– 2024’te idam edilen 975 kişiden 31’i kadın, 4’ü halk önünde asıldı.
– İdamların çoğu hapishane avlularında veya halka açık yerlerde asılarak gerçekleştirildi.
– Muhalifler ve diğer azınlıklar hedef alındı.
– 2022 protestolarıyla bağlantılı kişiler de idam edildi.

*Uluslararası Tepki:

– Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İran’daki insan hakları ihlallerini kınayan bir kararı kabul etti.
– Amnesty International, İran’daki idamları ve insan hakları ihlallerini eleştirdi.

İran’da insan hakları ihlalleri ve idamlar devam ediyor, uluslararası toplum bu durumu eleştiriyor ve İran’dan idamları durdurmasını istiyor.

Etnik dağılım, bir ülke veya bölgede yaşayan farklı etnik grupların nüfus içindeki oranlarını ifade eder. İran’da etnik dağılım oldukça çeşitlidir:

– Farslar: %61
– Azeriler: %16
– Kürtler: %10
– Lürler: %6
– Araplar: %2
– Beluciler: %2
– Türkmenler: %1
– Diğerleri: %2

Bu dağılım, İran’ın etnik çeşitliliğini göstermektedir. Farslar çoğunlukta olsa da, Azeriler, Kürtler ve diğer etnik gruplar da önemli bir nüfusa sahiptir.

İran’da Farslar, Azerbaycanlılar, Kürtler ve diğer etnik gruplar arasında insan hakları ihlalleri ciddi bir sorun olarak devam ediyor. 2023 yılında en az 901 kişi idam edildi, bu sayı son 17 yılın en yüksek rakamı. İdam edilenlerin çoğu uyuşturucu suçları nedeniyleydi, ancak muhalifler, Kürtler ve kadınlar da idam edildi.

*İhlaller:

– İran’da protestolarda ölenlerin sayısı 2 bin 550’ye, gözaltına alınanların sayısı ise 18 bin 434’e ulaştı. Ölenlerin 2 bin 403’ü gösterici, 147’si emniyet güçlerine bağlı kişiler. Ayrıca, olaylarda 1.134 kişi yaralandı diye çeşitli basın kaynaklarını duyuruyor.
– İşkence, kötü muamele ve idamlar yaygın diye duyuruluyor.
– Muhalif düşünceleri bastırmak için işkence ve kötü muamele kullanılıyor.
– Azerbaycanlılar, Kürtler ve Beluciler gibi azınlık gruplara yönelik baskılar rapor ediliyor.

*Uluslararası Tepki:

– Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, İran’daki idamlara ve insan hakları ihlallerine tepki gösteriyor.
– Avrupa Birliği ve diğer uluslararası örgütler, İran’daki insan hakları durumunu eleştiriyor.

İran’da insan hakları ihlalleri devam ediyor ve uluslararası toplum bu durumu eleştiriyor.

AB, İran’da insan hakları ihlalleri konusunda ciddi endişeler taşıyor. Özellikle aşağıdaki konularda İran’ı eleştiriyorlar:

– *İdam Cezaları: İran’da idam cezaları sıkça uygulanıyor, özellikle muhalifler, Kürtler ve diğer azınlık gruplar hedef alınıyor.
– *İşence ve Kötü Muamele: İran’da işkence ve kötü muamele yaygın olarak rapor ediliyor.
– *İzleme ve Sansür: İran’da internet erişimi ve medya sıkı bir şekilde kontrol ediliyor.
– *Azınlık Hakları: İran’daki etnik ve dini azınlıklar, özellikle Kürtler, Azeriler ve Baha’iler, ayrımcılığa ve baskıya maruz kalıyor.
– *Kadın Hakları: İran’da kadın hakları ciddi şekilde ihlal ediliyor, özellikle giyim kuralları ve seyahat özgürlüğü konusunda problem olduğu ifade edilen.

AB, İran’dan insan hakları ihlallerini durdurmasını ve uluslararası standartlara uymasını istiyor.

*Ölü ve Yaralı Sayısı:

– Ölen göstericiler: 2.403
– Ölen emniyet güçleri: 147
– Yaralı: 1.134

*Gözaltı Sayısı:

– Gözaltına alınan: 18.434

İran makamları, ölü ve yaralı sayısına ilişkin resmi açıklama yapmadı.

Dr. Abdullah Buksur
İnsan Hakları Eksperi