KAFKASSAM – Kafkasya Stratejik Araştırmalar Merkezi

  1. Anasayfa
  2. »
  3. Ermenistan
  4. »
  5. Մանվել Սարգսյան: Հնարավո՞ր է խաղաղություն Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև.

Մանվել Սարգսյան: Հնարավո՞ր է խաղաղություն Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև.

Kafkassam Editör Kafkassam Editör - - 4 dk okuma süresi
64 0

Ոչ ոք չի կարող հերքել, որ, ստանալով Տավուշի չորս գյուղ, Ադրբեջանը ցանկացած պահի կարող է հրաժարվել Հայաստանում սահմանազատման հիմնական սկզբունքից՝ Ալմա-Աթայի հռչակագրից։ Ադրբեջանի և Թուրքիայի ղեկավարների կողմից նոր պայմանների շարունակական թելադրանքն այս հարցում կասկած չի թողնում։ Այդ դեպքում ի՞նչը կարող է դառնալ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային սահմանազատման հիմնական սկզբունքը։ Այս հարցին հեշտ չէ պատասխանել։ Ուստի արժե ևս մեկ անգամ անդրադառնալ տվյալ պահին առաջացած խնդրի պարամետրերի ի հայտ գալու նախապատմւտյանը։

Երբ 1991-ի դեկտեմբերին հայտարարվեց ԽՍՀՄ-ի ավարտը և Խորհրդային Սահմանադրության նորմերի վերացան մասին, հետխորհրդային տարածքի բոլոր ժողովուրդներն իրենց որոշումներն ընդունեցին հետագա գոյության ձևերի վերաբերյալ։ Ներգրավվել են ազգային նախագծեր՝ յուրաքանչյուր ազգի գաղափարների հիման վրա։ Հայ ժողովուրդը, ապրելով խորհրդային երկու վարչական միավորների՝ Հայկական ԽՍՀ-ի և ԼՂԻՄ-ի կազմում, դեռևս ԽՍՀՄ-ի լուծարումից առաջ, ԽՍՀՄ-ում վարած պերեստրոյկայի քաղաքականության շրջանակներում որոշվեց 1989-90 թվականնեռին վերամիավորել այս երկու միավորները մեկ Հայաստանի Հանրապետության սահմաններում։ Սակայն 1991 թվականին ԽՍՀՄ-ի լուծարումից հետո ՀՀ առաջին իշխանությունները անջատվեցին ԼՂԻՄ-ից՝ դա որևէ կերպ չֆիքսելով իրավական ակտերում։

Հայաստանի Հանրապետության ղեկավարությունը ռազմավարական նպատակ հռչակեց Թուրքիայի հետ հաշտեցումը, իսկ ԼՂԻՄ-ի չլուծված խնդիրը որակվեց որպես այդ ռազմավարական նպատակի իրականացման գլխավոր խոչընդոտ։ Փաստորեն, Հայաստանը համերաշխության կուրս սահմանեց 1921 թվականին կնքված Կարսի պայմանագրի պայմաններով, որով որոշվեցին Հայաստանի Հանրապետության սահմանները, իսկ հետագայում՝ Հայկական ԽՍՀ սահմանները ԽՍՀՄ կազմում։

Բայց քանի որ նույն 1991 թվականին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն իրեն հռչակեց 1918 թվականի Ադրբեջանական Դեմոկրատական Հանրապետության իրավահաջորդը և հրաժարվեց Կարսի պայմանագրի պայմաններից, Հայաստանի և Ադրբեջանի տարածքային սահմանազատման հարցը մնաց չլուծված՝ նույնիսկ առանց հաշվի առնելու Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը։ Իսկ ԼՂԻՄ-ի կարգավիճակի շուրջ վեճի առկայության պայմաններում առանձնակի արդիականություն է ձեռք բերել անգամ Հայաստանի և Ադրբեջանի ինքնիշխանության միջազգային ճանաչման խնդիրը։ Այս ծանր իրավիճակում լուծումը գտնվեց։

ԵԱՀԽ-ն պարզաբանեց իրավիճակը. 1992 թվականի հունվարի 30-ին (ընդամենը մի քանի պետությունների կողմից ճանաչված) Ադրբեջանը Հայաստանի հետ նույն օրը ընդունվեց ԵԱՀԽ-ում։ Այդ պետությունների ինքնիշխանությունն այնուհետև ճանաչվեց ԵԱՀԽ-ի կողմից՝ պայմանով, որ նրանք ճանաչեն Լեռնային Ղարաբաղի պատկանելիության վերաբերյալ տարաձայնությունների առկայությունը և պայմանավորվեն, որ Լեռնային Ղարաբաղի ապագա կարգավիճակը կորոշվի միջազգային կոնֆերանսում, ԵԱՀԽ հովանու ներքո է։ Այս համաձայնագիրը գրանցված է ԵԱՀԽ Մինսկի կոնֆերանսի 1992 թվականի մարտի 24-ի մանդատում։ Երկու պետություններն էլ տվել են նման համաձայնություն՝ խոստանալով հարցը լուծել խաղաղ ճանապարհով։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում «գետնի» իրողությունները մի քանի անգամ արմատապես փոխվել են։ Բուն վեճի առարկան՝ Լեռնային Ղարաբաղը, նույնպես ֆիզիկապես լուծարվել է։ Սակայն տարածաշրջանում այդ երկրների միջև սահմանների որոշման միջազգայնորեն համաձայնեցված իրավական պայմաններում որևէ փոփոխություն տեղի չի ունեցել։ Այս պայմանները Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանների շուրջ վեճի ամենալեգիտիմ պայմաններն են։ Այս պայմանները Ալմա-Աթայի հռչակագրի պայմաններով փոխարինելու փորձը միայն բարդացրեց վեճի կողմերի հարաբերությունները:

Ըստ ամենայնի, շատ շուտով բոլորը ստիպված կլինեն նոր ընտրություն կատարել։

İlgili Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir