AZƏRBAYCANDA KRIMI RUSİYA ƏRAZİSİ KİMİ GÖSTƏRƏN MALLAR SATILIR

Yunanistan’ın Eastmed blöfü(!) ve Türk Akımı

Nikola Paşinyanın “Mənim addımım” bloku galib gəldi

NİKOL PAŞİNYAN QARABAĞ KLANINI SİYASİ SĞHNƏDƏN UZAQLAŞDIRACAQ

Եթե Հայաստանի ղեկավարների խելքն ու նյարդը հերիքի. Ադրբեջանը կորցնում է դիրքերը

Azerbaycan, Ermenistan, Türkiye 19 Mart 2017
634

Դժվար է ասել՝ արդյոք Ադրբեջանը միջազգային հարաբերություններում իր պահանջների հարցում շարունակում է հույս դնել նավթի ու գազի վրա, սակայն ոչ մի լուրջ խաղացող Ադրբեջանի այս փաստարկները լուրջ չի ընդունել եւ երբեք էլ լուրջ չի ընդունելու:
Կովկասյան-կասպիական էներգետիկ համալիրը ստեղծվել եւ գործում է բավական բարձր ռիսկերի ու սպառնալիքների, պահանջների ու ագրեսիվ մտադրությունների, ինչպես նաեւ ռազմական գործողությունների պայմաններում: Նման իրավիճակ է նաեւ այլ շրջաններում, որտեղ իրականացվել են նավթի ու գազի արդյունահանման ու տեղափոխման ծրագրեր, եւ Կովկասյան-կասպիական շրջանն այս տեսակետից ինքնատիպ չէ:
Շահագրգիռ տերություններն ու ընկերություններն իրենց բիզնեսը կհասցնեն մինչեւ վերջ, այսինքն՝ մինչեւ շրջանում էներգետիկ ռեսուրսների լիակատար սպառմանը, առանց Վրաստանի ու Ադրբեջանի խնդիրների լուծման (եթե իհարկե Հայաստանի իշխանության խելքն ու նյարդը բավականացնի):
Հայ-թուրքական հարաբերության կարգավորման փորձը հերթական անգամ ցույց տվեց, որ Ադրբեջանի շահերի հետ ոչ ոք լրջորեն հաշվի չի նստում, եւ Ադրբեջանի շահերին հղումներն ընդամենը Թուրքիայի դիվանագիտական հարմար փաստարկներն են, որն առաջնորդվում է ոչ թե Ադրբեջանի, այլ իր ռազմավարական շահերով:
Ադրբեջանը բավական բարդ իրավիճակում էր, եւ հայ-թուրքական սահմանի բացման փորձի տապալումն ամենեւին էլ չուրախացրեց նրան, քանի որ առջեւում անորոշությունն էր: Ռուսաստանն այն ժամանակ այդ իրավիճակը բարենպաստ համարեց Ադրբեջանի հետ մերձենալու եւ Հայաստանի շահերի հաշվին նոր առավելություններ ձեռք բերելու համար:
2008 թ. Հայաստանի շահերի հաշվին Ադրբեջանի հետ պայմանավորվելու փորձերի ամոթալի տապալումը, որն ավարտվեց Մայնդորֆյան դատարկ համաձայնությամբ, ռուս քաղաքական գործիչներին դաս չեղավ, եւ նրանք շարունակեցին պնդել «ղարաբաղյան կարգավորման» իրենց սխեման: Այդ «կարգավորումը», այսպես թե այնպես, դատապարտված էր ձախողման, եւ դժվար թե Ադրբեջանը լուրջ հույսեր էր կապում այդ հարցում Ռուսաստանի օգնության հետ:
Տվյալ դեպքում խոսքը Ադրբեջանի սկզբունքային վերակողմնորոշման մասին է, քանի որ Բաքվում հասկացան, որ էներգառեսուրսների տեղափոխման մոնոպոլ եւ անայլընտրանք սխեմաները հանգեցնում են արտաքին քաղաքական մանեւրի հնարավորության լիակատար կորստին: Նավթի ու գազի միակողմանի տեղափոխման պայմաններում Ադրբեջանը կորցրեց նույնիսկ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կառուցման փաստարկները, ինչը չէր համապատասխանում ադրբեջանական ղեկավարության հավակնություններին:
Ներկայում ադրբեջանական նավթը աղետալի կորցնում է իր տեղը համաշխարհային էներգետիկ բալանսում: Համենայնդեպս, Ադրբեջանը կորցրել է ոչ միայն եկամուտների կեսը, այլեւ բախվել է ադրբեջանական գործոնի ապաքաղաքականացմանը:
Ադրբեջանը կրկին ձգտեց էներգառեսուրսների կարեւոր մատակարարի դերին, այս անգամ՝ գազի: Սակայն այս դեպքում էլ նրա գազը խաղում է ոչ թե հիմնական, այլ «լրացնող» դեր, քանի որ Եվրոպան ձեռք է բերել գլոբալ բնույթի նոր աղբյուրներ եւ գազի ստացման նոր միջոցներ:
Բացի այդ, Ադրբեջանն այդ մասով մրցակցության մեջ է մտնում Ռուսաստանի հետ, որը ձգտում է յուրացնել Հարավային հոսքը, որպես գլոբալ նախագիծ: Այն ունի նույն երթուղին, ինչ ադրբեջանական գազը:
ԱՄՆ-ում իշխանության են եկել նավթի աղբյուրների վերագործարկման եւ նավթի արդյունահանումն ավելացնելու կողմնակիցները, ինչը կհանգեցնի նավթի գնանկման նոր ալիքի: Խոշոր խնդիրներն արդեն իրականացվել են, եւ Ամերիկան կստանա Կանադայի եւ այլ հեռավոր շրջանների նավթը: Դրանից ոգեւորված՝ նավթային ընկերությունները կավելացնեն նավթի արդյունահանումը տարբեր շրջաններում:
Դա անկասկած հարված է Ռուսաստանի ու Ադրբեջանի շահերին: Համենայնդեպս, նոր տեխնիկայի ներդրումը, որը կոչված է նավթը դուրս մղել համաշխարհային բալանսից, չի կորցնի իր նշանակությունը:
Գազային նախագիծը, ինչպես Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը, չի ազդի Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական խնդիրների լուծմանը: Պետք է նշել, որ ղարաբաղյան խնդրի լուծման կապակցությամբ «կանխավճարը», որ ուղարկում է Մոսկվան, ոչ թե Ադրբեջանի ղեկավարության, այլ «ներքին լայն սպառողների» համար է եւ ընդամենը քարոզչական արշավ է:
Իրականում ոչ Ռուսաստանը, ոչ էլ Ադրբեջանը «ղարաբաղյան կարգավորումը» առավել սկզբունքային խնդիր չեն դիտարկում, որը պետք է լուծվի գազային հնարավոր գործարքի արդյունքում: Բայց հենց այդ հանգամանքը կարող է հանգեցնել ռուս-ադրբեջանական գազային դաշինքի հնարավորության հույսերին, համենայնդեպս այն մասշտաբում, որը թույլ կտա խափանել Ադրբեջան-Եվրոպա նախագիծը եւ ամրապնդել Ռուսաստանի դերն ու դիրքերը գազի համաշխարհային բալանսում:
Ինչ վերաբերվում է ղարաբաղյան խնդրին, Մինսկի խմբի շրջանակից դուրս Ռուսաստանի չափից ավելի խորացումն այդ խնդրում միայն կհանգեցնի Հարավային Կովկասում ռուսական ռազմավարական դիրքերի ապակազմակերպմանը: Ռուսաստանը չի կարող հույս պահել, համենայնդեպս մոտակա 2-3 տասնամյակներին, որ կարող է արմատապես փոխել ուժերի դասավորությունը Հարավային Կովկասում, սակայն առկա են գազային խաղում Ադրբեջանին վերակողմնորոշելու իրական հնարավորություններ:
Ներկայում Ադրբեջանը կանգնած է սպառազինության ձեռքբերման համար ծախսերի խնդրի առաջ, համենայնդեպս սկսել է խնդրի երկարատեւ ժամանակաշրջանը, որը հաղթահարելը հեշտ չի լինելու:

ԻԳՈՐ ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

Yorumlar