CIA yeni direktörü Rusya’da “gazetecilik” adı altında casusluk mu yaptı?

İran’da TÜRK varlığının devlet statüsüne taşıma aktiviteleri

DONALD TRAMPIN QARABAĞLA BAĞLI PLANIMI VAR?

İtalya’da Masonlar Amerika’da Trump dertli!

Մինչ օրս Հայաստանի Հանրապետությունն ինքնորոշված չէ. գիտե՞ք արդյոք

Ermenistan 31 Ekim 2017
107

Մեր հյուրն է Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը

– Պարոն Սարգսյան, ասում են, որ այս տարիների ընթացքում մեր երկրի ինքնիշխանության աստիճանը բավականին նվազել է: Այդպե՞ս է:

– Դա գալիս է մարդկանց պատկերացումներից: Գուցե զարմանաք, բայց Հայաստանը հետխորհրդային երկրներից միակն է, որը դասական անկախության հռչակագիր չունի: 1990–ի օգոստոսին ընդունվել է ընդամենը Հայաստանի Հանրապետություն ստեղծելու մասին հռչակագիր, ուր նշված է, որ Հայաստանը կանգնում է անկախ պետություն կառուցելու ճանապարհին:
Մինչդեռ բնական է, որ սուվերեն պետություն ստեղծելու ամենակարևոր քայլը պետք է լիներ այն, որ հանրաքվեից հետո հռչակագիր ընդունվեր Անկախ Հայաստանի մասին: Մի բան, որը չի արվել:

– Եվ ինչո՞ւ չի արվել: Միտումնավո՞ր էր, թե…

– Դա գալիս էր պետության մասին մարդկանց պատկերացումներից: Այն ժամանակների քաղաքական էլիտան խորը համոզմունք ուներ, որ պետությունը պետք է կառուցել պայմանավորվածություններով՝ բոլորի հետ: Գնալ Ռուսաստանի հետ խոսել, Իրանի հետ խոսել, թուրքերի հետ խոսել, Եվրոպայի հետ և այլն: Այսինքն՝ խոսելո՛ւ միջոցով և ոչ թե ինքնորոշվելու ճանապարհով:

– Գուցե դա մեր թուլությունի՞ց էր գալիս: Մենք այդքան ուժ չունեինք, որ ասեինք՝ ա՛յս ենք, և՝ վերջ:

– Դա ուժեղ և թույլ լինելու հետ կապված հարց չէ: Այն կապված է աշխարհընկալման հետ: Հայաստանում նույն ձևով փորձ էր արվում ստեղծել նաև առաջին հանրապետությունը: 1918–ին, երբ Ռուսաստանը քանդվեց, գոյություն չունեցող Ադրբեջանը զրոյից հռչակեց իր պետությունը, Վրաստանը հռչակեց իր անկախությունը, իսկ Հայաստանը չհռչակեց: Միանգամից թուրքերն ինչ–որ բան առաջարկեցին, վազեցին Բաթումի: Հետո ռուսներին դիմեցին հարցով և այլն, և այլն:
Այսինքն՝ առաջին իսկ օրվանից այս մոտեցումն արմատավորվել է նաև ներկա Հայաստանի վարած քաղաքականության մեջ: Եվ մինչ օրս այդպես է:

– Գուցե կոշտ ձևով հարցը չենք դրել, հրապարակավ չենք ասել, բայց մտածել ենք, որ մեր ուղենիշը պետք է լինի դեպի անկախություն ու ինքնիշխանություն գնա՞լը: Այս տարիների ընթացքում դա չի՞ նկատվել մեր քաղաքականության մեջ:

– Գիտեք, այդ ամենը գալիս է ուժի վերաբերյալ պատկերացումներից: Մարդիկ փորձում էին այդ ուժը գտնել: Ի վերջո պետություն էին ստեղծել, և համապատասխան ուժ պետք է հավաքվեր պաշտպանության, նաև զարգանալու համար: Իսկ որտե՞ղ էին այն փնտրում: Փնտրում էին վերը նշված այդ հարաբերություններում: Բայց ուժը գալիս է միայն ինքնորոշումից՝ սուվերենությունից:
Ընդ որում, ես նկատել եմ, որ շատերը դրանից վախեցել են: Մի բան հիշեցնեմ՝ երբ ԽՍՀՄ–ն արդեն քայքայվում էր, և Հայաստանը գնում էր հանրաքվեի, ասվում էր, որ Լեռնային Ղարաբաղը մնա Սովետական Միության մեջ: Այսինքն՝ մնա չեղած պետության մեջ:
Իսկ ինչի՞ց է գալիս այս մտայնությունը: Նրանից, որ մարդիկ չէին հասկանում ինքնորոշման էությունը, ուժը նրա մեջ չէին փնտրում:

– Բայց այն ժամանակ եկանք գիտակցության, որ պետք է հենվենք մեզ վրա և բացառենք կողմնորոշումները: Դա հիմք չէ՞ր հանդիսանում, որ ինքնորոշման գաղափարին նաև այլ կերպ մոտենանք:

– Տեսեք ինչ իրավիճակներ ստեղծվեցին. ի վերջո Ղարաբաղը հռչակեց իր անկախությունը: Նաև պատերազմից հետո դրսի զորք չընդունեց իր տարածքում: Ռուսաստանը երկար բանակցություն էր վարում կոնֆլիկտի տարածք զորք մտցնելու համար, բայց նրան դա չհաջողվեց:
Իսկ անմիջապես մի երկու ամսից ռուսական բազայի հիմքը դրվեց Հայաստանում: Կրկին վախենալով՝ բերեցին–դրեցին:
Եվ այս ամենը ռեալ պայքարի, տեսակետների բախումների հետևանքով էր. մի բան հաջողվում էր, մի բան՝ ոչ: Մինչև այսօր էլ մարդիկ կան, որ գիշեր–ցերեկ մի բան են մտածում՝ ռուսական կամ մեկ այլ զորք բերեն–մտցնեն Ղարաբաղ:

– Սա գուցե նաև գալիս է մեր ազգային ճակատագրի՞ց, մի խոսքով՝ ազգային մեր վախերից: Իսկ չկա՞ն նաև օբյեկտիվ հանգամանքներ. առանձնացող հետխորհրդային մյուս երկրներո՞ւմ այդ հարցն ինչպես էր լուծվում:

– Եղել են, որ պարզապես փլուզվել են: Քանի որ այնքան արհեստական պետություններ էին, որ հերիք էր վերանար սովետական օրենքը և փլուզվեին: Ինչպես Ադրբեջանը, Վրաստանը: Եղել են նաև, օրինակ, Թուրքմենիայի նման արհեստական միավորումներ, որ իրենք էլ չեն հասկացել, թե ինչ է կատարվել: Մինչև հիմա էլ այդ վիճակների մեջ են:
Այսինքն՝ ամեն ինչ գալիս էր այն բանից, թե տվյալ ժողովուրդը հոգեբանորեն ինչպե՞ս էր այդ վիճակը ընկալում: Ի վերջո ո՞վ էր տեսել, որ հանկարծակի և օրենքով պետություն վերանար:
Իսկ մեր երկրի ձևավորումը ընթացել է պայքարի մեջ: Այդ իսկ պատճառով եղել են նաև ներքին այդ վեճերը, տեսակետների բախումները: Սակայն, բոլոր դեպքերում, մենք չկարողացանք մեզանում հաստատել սուվերենության գաղափարը:
Մարդիկ չեն հավատում, անգամ ծիծաղում են, երբ ես ասում եմ, որ Ղարաբաղը պետք է միջազգայնորեն ճանաչվի: Չկա խորքային համոզմունք այդ հարցում: Անվերջ թերահավատ խոսակցություններ եմ լսում՝ «մենք ո՞վ ենք», «ուժն է ծնում իրավունք» շարքից:
Երբ հարցնում ես՝ իսկ ուժը որտեղի՞ց է ծնվում: Դե, այդ դեպքերի համար էլ պատրաստ է պատասխանը՝ պետք է հովանավոր ունենաս, հովանավո՛ր. առանց հովանավորի ոչ մի բանի չես հասնի:
Բայց այս հարցում չգիտեն մի բան, թե ինչո՞ւ են հովանավորում և ո՞ւմ են հովանավորում: Իսկ հովանավորում են միայն քաղաքական սուբյեկտին: Հովանավորում են նրան, ով ինքնորոշվել է: Նրան, ով ինքնորոշման ակտ է դրել սեղանին:

Գոհար Սարդարյան
«Փաստ» օրաթերթ
http://nyut.am/?p=142414&l=am

Yorumlar